Piero Manzoni

Die ingeblikte Poep die boeit me maar in zekere mate, maar ik begrijp natuurlijk ook wel waarom dat werk constant wordt ingezet. 

Ik vind zijn touwtjes van bepaalde lengtes eigenlijk al stukken interessanter, omdat het meer gekozen is, en minder inzet op effect. Het is misschien zelfs nog meer Niets, zonder een relatie met het Zelf. De afwezigheid van de Kunstenaar in zijn eigen werk als het ultieme doel.

Piero Manzoni in het Stedelijk Museum in Schiedam. Er zijn twee werken die ik onovertroffen vind. ‘Socle du Monde’ is wat mij betreft zo’n geniale vondst. Jezelf als Schepper van de Wereld uitroepen door een sokkel op haar kop te zetten, daar is een originele geest voor nodig, zeker in 1961.

Zijn eigen overzichtscatalogus met honderd lege pagina’s is in mijn ogen misschien stiekem eigenlijk zelfs nog een beter werk. Beter is een kwestie van smaak en interpretatie, dus dat staat nog ter discussie. Voor mij is een catalogus van 100 pagina’s zonder enige afbeelding van je eigen werk misschien wel de beste uitspraak om eigenlijk niets toe te willen voegen aan de wereld. Hoe Zero wilt U het hebben Meneer? Ik ben er niet en eigenlijk nooit geweest.

Dat je toch Acda en de Munnick nodig hebt om Manzoni uit te leggen. Het moet ook allemaal niet gekker worden.

Verdwijnen is een googeltruc met een romantische component. Wat als je zou verdwijnen, en je eerdere aanwezigheid daardoor legendarisch wordt? Je stem wordt dan een echo, rijkt veel verder dan je spreekstem. Echos klinken nu eenmaal langer na, Manzoni was niet achterlijk. 

Poep neemt in mijn leven een rol in waar ik jullie niet mee ga vervelen. Niemand zit erop te wachten en ik wil die informatie ook helemaal niet kwijt. Neem maar even van me aan dat het niets te maken heeft met humor.

Hij wist het destijds zeker niet, maar hij zat dichter bij de waarheid dan hij kon vermoeden. De Ingeblikte Poep waar iedereen het over heeft, heeft een directe connectie met de geest en met de toegang tot Geluk.

Er blijkt een direct verband te bestaan tussen onze darmen en ons geestelijk welbevinden, onze geestelijke rust. Dat blijkt uit jaren onderzoek, Google het anders zelf maar even. 

En als je zoals ik geboren bent met een verlamde dikke darm, dan heb je daar dus best veel mee te maken. En dan is Poep ineens niet iets lachwekkends, maar een wezenlijk onderdeel van wie je bent. Dus dan is ingeblikte poep niet eens zo heel erg vreemd, dan is Poep een realistische momentopname.

Poep is een wanstaltig zelfportret wat we aan niemand laten zien. Het is is eerlijk, recht door zee, een belachelijk scherpe selfie, en het blijkt dus ook nog eens een spiegel van de ziel te zijn. De darmen worden inmiddels ook wel ‘de tweede hersenen’ genoemd. De rolverdeling is als volgt: de darmen dirigeren, het hoofd speelt volgens deze aanwijzingen piano of viool.

Alles wat we produceren zegt iets over ons en wie we zijn, of we het bij ons willen houden of uiteindelijk toch maar liever niet. Of het bij ons optelt, of van ons wordt af getrokken, het is nog maar de vraag of wij daar zelf uiteindelijk over gaan. 

En toch wint die overzichtscatalogus waarin Manzoni’s werk onzichtbaar is voor mij uiteindelijk de niet bestaande wedstrijd. Het Niets is een verzamelnaam, net als het Alles, en dan heb ik in dit geval toch een lichte voorkeur voor de leegte.

Helemaal aanwezig zijn en jezelf dan onzichtbaar maken vind ik misschien nog wel een krachtiger gebaar dan een aantal andere voorbeelden van zijn relatief korte kunstenaarschap. Hij was kortom in mijn ogen een hele goede kunstenaar.

En dan zit dit allemaal alleen nog maar in mijn hoofd, ik moet de tentoonstelling nog gaan zien. Ga ik ook wel doen hoor, maar eigenlijk is het al bijna niet meer nodig. 

Ik ben trouwens net een dag gestopt met roken, en het was ook nog eens Volle Maan. Dus het komt hier misschien ook allemaal net wat harder binnen, dan weten jullie dat.

Piero Manzoni, ‘Le Socle du Monde’, 1961

Henk Peeters

‘Weegschaal. Je houdt niet van raadselachtige zaken. Je overziet graag de dingen voordat je eraan begint. Vandaag kun je je gerust met raadsels inlaten. Je heldere geest zal je helpen.’

Heerlijk hoe zo’n horoscoop een aantal aannames doet en afsluit met een compliment. Dat compliment omarm ik natuurlijk onmiddelijk, maar ik trap dan ook altijd in de val de rest ook te geloven. 

‘Marsepein’ is meestal mijn antwoord als iemand me vraagt wat mijn sterrenbeeld is, zoveel geloof en waarde hecht ik aan horoscopen.

‘Je neemt iets, je doet er iets mee, en dan doe je er nog een keer iets mee.’ Het antwoord van René Daniels op de vraag wat kunst maken nou eigenlijk inhield. Daniels plaatst het compliment vooraan, hij gaat uit van iets wat we allemaal kennen. Daarna komen de aannames en kronkels waarin de kunstenaar hoopt dat we meereizen naar het tot dan toe onbekende, uiteindelijk ook een soort voorspelling dus.

Kunst kan mij niet simpel genoeg zijn, want simpel is niet altijd makkelijk. Maar simpel vraagt een groot geloof aan de kant van de kijker, er wordt meer buiten beschouwing gelaten en dus meer verondersteld.

Een vrij willekeurig werk dan maar wat ik vanochtend weer eens tegenkwam op mijn zwerftocht over internet. ‘Lolita’ van Henk Peeters, twee tietjes op een plankje.

Hier komt wat mij betreft ‘geloven’ direct om de hoek kijken en heb je de poppen aan het dansen, want het is gewoon een schildersdoekje opgespannen over twee spijkers in een stukje hout. Door de huidskleur en de titel impliceert het werk direct veel meer.


Henk Peeters, ‘Lolita – top’, 1965 / 1997

Lolita is geen willekeurige naam en door het werk die naam te geven wordt het kinderlijf ontdaan van iedere onschuldigheid en voel ik me gelijk een ouwe viezerik. 

In een horoscoop staat alleen wat jij erin wilt lezen, dat is de hele truc. Een kunstwerk is per definitie ook onschuldig, iedere werking ervan is een placebo, zit in de hoofden van de kijkers.

Ik bedenk me trouwens net ineens een veel beter antwoord op die allereerste vraag. Ik heb net een nieuw sterrenbeeld uitgevonden: mijn sterrenbeeld is kunstenaar.

Jessica Stockholder

De logica van een droom die je je eigenlijk maar half herinnert.

Je weet dat het in zichzelf klopte, in die tijdelijke wereld waar je was. Alles was er mogelijk en waarschijnlijk, alle dingen, personen en gebeurtenissen waren op dat moment precies dat, en helemaal waar, stonden niet ter discussie zelfs.

Het is pas als je wakker wordt dat je een andere bril loslaat op de wereld waar je net vandaan komt. Daarna lijkt ze niet meer helemaal te rijmen, valt uit elkaar of mist in ieder geval een logisch verband.

We dromen om ongerijmdheden in het dagelijks leven te verwerken, daar geven we ze een plek. Daar in die andere wereld kun je mensen op hun nummer zetten, gemiste kansen alsnog nemen, daar praat de goudvis wel terug.

Jessica Stockholder

Het werk van Jessica Stockholder is niet eenduidig te benoemen. Als je je focust op een onderdeel trekt de rest zich buiten je gezichtsveld terug. Ik kijk er naar als schilderijen, een beeldhouwer zal dat anders zien.

Ik geef beeldhouwers voortdurend ongelijk, dus ik zie geen enkele goede reden om daar hier en nu mee te gaan stoppen..

Net als een droom die je probeert na te vertellen valt het werk daardoor uiteen. Je moet de dag niet op een droom loslaten, dagen zijn voor andere dingen. Een droom volgt een heel ander draaiboek, klopt alleen binnen zichzelf.

Jessica Stockholder

Daar hangen onbeduidende plastic voorwerpen in zulke grote getale boven je hoofd dat ze een directe bedreiging vormen. Daar gaan schilderijen wel zingend de hoek om, op weg naar buiten volgens henzelf. Daar spelen Matisse en Rietveld samen in de zandbak en pakt Stockholder hun schepjes af.

Jessica Stockholder

Soms heeft het werk de schaal van kamermuziek, soms van een avondvullende opera. Maar vrijwel altijd is het volstrekt uniek en volkomen ongehoord.

Zelfs de meest ingewikkelde hedendaagse muziek bezit een innerlijke logica, als je haar maar vaak genoeg beluistert. Dan gaat zelfs daar uiteindelijk als vanzelf de ‘meefluitfactor’ een gemoedelijke rol spelen.

Jessica Stockholder

Hoe ongerijmd en krankzinning haar werk op het eerste gezicht soms ook mag lijken, als je het omarmt als de droomwereld van een ander is het soms ook gewoon wel even heel erg lekker om die niet helemaal te hoeven begrijpen.

Stockholder komt naar Nederland, en ik kan er bijna niet op wachten. Ik heb van de opwinding zelfs nog even in m’n broek geplast, maar natuurlijk ging meteen daarna de wekker.

—-

Jessica Stockholder
‘Stuff Matters’
vanaf 19 april
Centraal Museum, Utrecht